… czyli dlaczego serial “Demony da Vinci” wydaje mi się wręcz skrojony pod fandomowe interpretacje. I aż dziwne, że ma ich tak mało.

Zresztą, co ja wam będę gadać, macie głównego tragicznego antagonistę. A po nim – spojlery.

Blake Ritson jako hrabia Girolamo Riario, na zdjęciu promocyjnym z serialu

Obejrzałam kiedyś, ładnych parę lat temu, parę odcinków pierwszego sezonu Demonów da Vinci (2013-15), a ostatnio, zaproszona do rozmowy o serialu, wróciłam do niego. No i, cóż, wsiąkłam, absolutnie nieoczekiwanie.

Tom Riley (Leonardo ‘Leo’ da Vinci, z lornetką) i Gregg Chillin (Zoroastro ‘Zo’ de Peretola)

Żeby się na Demonach… bawić równie dobrze, jak ja, trzeba przyjąć jedno kluczowe założenie. Uznać mianowicie, że to jest czyściusieńki fantasyland, jak ta “Brytania” w Merlinie BBC, i że ci ludzie naprawdę zupełnie przypadkiem nazywają się Riario, Donati, Medici, Orsini, Cereta (o, zwłaszcza (1) – no i da Vinci (2). Bo jeżeli choć przez moment spróbujemy przyłożyć tu miarę fabuły historycznej… no cóż, może być różnie. A jak człowiek oleje fakt, że spokojny ponoć i mało konfliktowy wedle biografii Leonardo jest tutaj skrzyżowaniem Iron Mana z Sherlockiem Holmesem (i fakt, że jeden miał kłopoty z alkoholem, a drugi z narkotykami, nie jest tu bynajmniej przypadkiem), Nicolo Machiavelli – naiwnym chłopcem o anielskiej urodzie, matka Leonarda – podróżującą w czasie wieszczką, dość młodo zmarła i znana z młodzieńczej humanistycznej twórczości Laura Cereta – stateczną figurą matki i inspiratorki krucjaty, a papież Sykstus IV – człowiekiem w żelaznej masce, plus minus… Jak się nie przejmie tym, że bohaterowie zwiedzają Machu Picchu pełne półnagich sexy kapłanek i żądnych krwi wojowników, walczą, a potem współpracują z hrabią Drakulą (a Drakula jest, jak najbardziej, jak wprost z Francisa Coppoli, tylko bardziej obłąkany), wyświetlają na niebie ruszający się prototyp znaku Batmana (i powtarzają niesławną scenę z pierwszego odcinka Black Mirror), szkicują swoje dzieła w stylu bliższym tumblra niż renesansu i przeprowadzają udaną transfuzję krwi… Jak nie będzie się zastanawiał, czemu proces o sodomię w piętnastowiecznej Florencji wygląda jak z amerykańskich seriali kryminalnych bardzo zdecydowanie dziejących się w wieku co najmniej dwudziestym i skąd wśród przywódców Florencji wzięła się nosząca sikhijskie nazwisko Singh, a grana przez Brytyjkę japońskiego (!) pochodzenia (niezwykle efektowna skądinąd Eleanor Matsuura) właścicielka przybytku z zakazanymi rozkoszami… No więc jak się to wszystko uzna za elementy wysoce postmodernistycznego (XD) fantasylandu, to się można naprawdę nieźle bawić.

Kolumbijska aktorka i modelka Carolina Guerra jako kapłanka Inków Ima. Serio serio, 2014, to nie kostium ze starego Star Treka (1966). Żal aktorki, nie zasłużyła na to “cudo” (a i postać miała więcej potencjału, niż jej pozwolono pokazać).

Powiedzmy sobie od razu: fabularnie nie jest to wybitny serial, przede wszystkim dlatego, że trochę się miota i nie bardzo wie, czym chce być. Główna fabuła jest, jak się łatwo domyślić z powyższego streszczenia, taka, jakby Dan Brown wziął się za konstruowanie scenariusza do Fringe: na granicy światów i pisał to, mając cały czas włączone DVD z filmowymi przebojami początku lat dwutysięcznych. Historia naszego fantasylandu wygląda następująco. W fantasy świecie istnieją trzy imperia i kilka pomniejszych jednostek państwowych. Jest więc w centrum akcji podzielona Italia, którą w trzecim sezonie trzeba zjednoczyć (!), rozbita na dwie części – trzymaną okrutnie za mordę frakcję zarządzaną przez Głównego Złola, znaczy papieża, a nawet dwóch, oraz niedoskonałą, ale jednak ojczyznę wszelkich wolności, pozwalającą na wolnomyślicielskie eksperymenty, szanującą naukę i w zasadzie uznającą mniej więcej współczesne prawa człowieka (minut proces Leonarda, o nim za chwilę) Florencję, rządzoną w imieniu Libertas Populi (wolności ludu) przez mającego wściekły temperament, ale szlachetnego i mądrego Wawrzyńca de Medici. Na terenie Italii są jeszcze państwa takie jak Neapol (którego władca, król Ferrante, jest z jakichś powodów kompletnie obłąkanym tyranem) i Otranto, ale one wliczają się w dominia papieskie. W tle mamy także królową Izabelę i króla Ferdynanda z Kastylii, wraz z kumplem Torquemadą, a także dziką i mrrrhoczną Wołoszczyznę, rządzoną przez, jakże by inaczej, Vlada III zwanego Draculą. Który, jakże nieoczekiwanie, jest wampirem, plus minus. No dobra, bardziej kultystą Lucyfera. Nieumarłym. I wygłaszającym egzystencjalne teksty jak z fanfiku nastolatka do Dostojewskiego.

Tom Riley (Leonardo) i Paul Rhys (Vlad III Dracula)

Wspomniane zjednoczenie fantasy Italii odbywa się z okazji najazdu przez imperium numer dwa, czyli strasznych ido szpiku kości złych Turków, niby rządzonych przez sułtana, ale w sumie kontrolowanych, zgadliście, przez tajne bractwa. Są dwa, jedno gorsze od drugiego, ale o nich za chwilę. Natomiast sporą część II sezonu bohaterowie nasi spędzają, podróżując do Ameryki Południowej (z tego niektórzy – na statku starego kumpla Zo i znanego oszusta Ameriga Vespucciego), a jak już tam dotrą – do Machu Picchu i imperium Inków. Bo tam, widzicie, ponoć ukryta jest magiczna Księga Liści, zawierająca całą przyszłą wiedzę ludzkości. Księgi pożądają oba tajne bractwa, a także – Leonardo, którego, dodajmy, tajne bractwa także pożądają. I nie są jedyne.

Tom Riley (Leonardo)

Ale zanim o tym, kto tu kogo pożąda, to parę słów o tajnych bractwach? Od razu na początku dostajemy pierwsze z nich, Synów Mitry, początkowo wybitnie chwilowo podobne do tego czegoś, czym było Bractwo Syjonu w Kodzie da Vinci – czyli mające za cel przekazywanie prastarej wiedzy wbrew podłym intrygom Kościoła. Później okaże się, że oni wcale tacy fajni nie są, o nie – ale ciągle gorsze jest drugie z bractw, Labirynt, zwący się także Nieprzyjaciółmi Człowieka. Walka między nim trwa, jakże by inaczej, od stuleci, a Leonardo (i jego arcywróg i frenemy Girolamo Riario) w pewnym momencie znajdują się w jej centrum. Co rusz to pojawiają się nam mistyczne wizje, tajni a egzotyczni agenci, mroczne rytuały, aluzje do mitologii, pradawne księgi, zakazana wiedza – generalnie to wszystko, co fani tego typu opowieści lubią. I jeszcze więcej, i jeszcze jeden, i jeszcze raz.

A teraz to już nie ma wyjścia, pora porozmawiać o pożądaniu.

Tom Riley (Leonardo) i Laura Haddock (Lukrecja Donati); i to nie jest najbardziej naga scena w tym serialu, a i nie jedyni bohaterowie, których widzimy na ekranie w wersji mocno rozebranej.

To jest pierwszy powód, dla którego ten serial wydaje mi się idealny jako inspiracja dla fanfiction. Bo, widzicie, tu wystarczy lekko zmrużyć oczy i – ze względu na emocjonalny ton serialowej opowieści – można sobie napisać w wyobraźni dość dowolny romans. Nie żeby w samej fabule było ich mało.

To jest serial, który skończył się w roku 2015, a to znaczy – w nieco innej epoce, jak chodzi o tego typu produkcje. Jak na ten rodzaj lekkiej w sumie historycznej fantastyki, w Demonach… jest sporo nagości (choć, przyznajmy, raczej częściowej) i sporo seksu, a także – romansów. Paradoksalnie, najmniej przekonujące emocjonalnie wydają się te historie, które fabuła pokazuje nam jako true love. W centrum motywów miłosnych w założeniu był trójkąt Leonardo – Lukrecja – Lorenzo (no sorry, cały czas pisałam o nim per Wawrzyniec, ale szkoda mi tutaj ładnej aliteracji XD). W teorii mamy tu dwie pary, w praktyce znacznie więcej chemii niż między Lukrecją a którymś z jej kochanków jest między Leonardem a jego patronem. Ponieważ obydwaj, i Wawrzyniec, i Leonardo, są grani na bardzo emocjonalnych tonach, ich wspólne sceny – przede wszystkim te w odcinkach Krew człowieka i Krew braci, kiedy Leonardo ryzykuje życiem, by przetoczyć ciężko rannemu przywódcy własną krew (!) – mniej mają w sobie z chyba zamierzonego przez twórców wzniosłego braterstwa, a więcej z gwałtownej i solidnie podszytej przemocą wzajemnej fascynacji, (no ale jak się każe dwóm niedoubranym postaciom miotać się w pozach takich ja na obrazku poniżej, to się zbiera efekty).

Wawrzyniec (Elliot Cowan) nie wie, czy czy zasztyletować, czy uściskać Leonarda (Tom Riley), który właśnie zaryzykował dla niego życiem i choć nie miał pojęcia o grupach krwi, skutecznie przetoczył mu swoją. Obok: Andrea Verrocchio (Allan Corduner) i Vanessa Moschella (Hera Hilmar).

Wawrzyniec ma lepiej napisaną relację z własną zdradzaną żoną (boska, bosko piękna i koszmarnie źle w tym serialu ubierana Lara Pulver) niż z Lukrecją – małżonkowie wydają się parą mocniej związaną niż teoretycznie zafascynowani sobą kochankowie. Nieźle też wygrany jest motyw fascynacji Wawrzyńca byłą ukochaną, Ippolitą Sforzą (zjawiskowa Jeany Sparks), obecnie żoną brutalnego i niestabilnego księcia Neapolu, Alfonsa, ale to stosunkowo krótka historia. Z kolei Lukrecja (Laura Haddock), paradoksalnie może najlepsze sceny ma z Zoroastrem, który kanonicznie nie ma z nią romansu, za to dość bezczelnie i bezskutecznie z nią flirtuje i widać, że oboje nieźle się tym bawią.

Aha: im mniej powiedziane o “małżeństwie” Leonarda z inkaską kapłanką Imą, tym lepiej. Nawet mi nie przypominajcie.

Tom Riley (Leonardo) i Elliott Cowan (Wawrzyniec)

A jak już mowa o hetero-romansach w tym serialu – grana przez Herę Hilmar Vanessa Moschella ma w kontekście wszystkich trzech sezonów całkiem fajnie napisaną postać, ale to, jak są pisane jej dialogi z kochankiem numer jeden, Giulianem de Medici, woła o pomstę do nieba. Kiedy wygłasza do konającego na posadzce katedry kochanka zdanie Twój ród będzie żył we mnie. Noszę twe dziecko, zęby cierpną; poprawia to potem jeszcze gorszą deklaracją do pogrążonego w żałobie Wawrzyńca w odcinku Krew człowieka. No weźcie:
Vanessa: Być może masz przyszłość dla Florencji, panie. Ogień Giulana wciąż płonie we mnie. Noszę jego dziecko.
Aaaa!
Ale proszę bardzo – Vanessę w kanonie serialu romans łączy najpierw przelotnie z Leonardem (co jest mocno sugerowane w pierwszym odcinku), następnie w Giulianem, potem najwyraźniej z Nikiem, a w końcu – z samym Wawrzyńcem, a podejrzewam, że jakby kto chciał, to doklei ją i do Zoroastra… Można fantazjować do woli, nie wyjdzie gorzej, niż w źródle.

Najciekawszą postacią kobiecą wydaje mi się Clarice (Clarissa) Orsini, ale podejrzewam, że mogę tu być nieobiektywna: uwielbiam grającą ją Larę Pulver do tego stopnia, że zmogłam dla niej najgorszy chyba serial w moim życiu, Robin Hooda BBC. W bohaterce Pulver widać, że scenarzyści nie są tak do końca pewni, co z nią zrobić, więc od pewnego momentu dają jej kompletnie od czapy motywy takie, jak romans z wujem męża Carlem (znakomity skądinąd Ray Fearson). Mimo tego (i mimo strasznych ciuchów) Clarice broni się i jako bohaterka, powiedzmy, “rodzinna”, matka i zdradzana, choć chyba kochana mimo to żona, i jako kobieta-polityk, przywódczyni Florencji w trudnych chwilach.

To jest Lara Pulver w renesansowych ciuchach. Albo tak się twórcom wydaje. Wiem, że miałam nie narzekać na ahistoryczność, ale, ech.

Bo, co gorsza, Lara nie jest niepodobna do autentycznej Clarissy Orsini (tu na prawdopodobnie przedstawiającym właśnie ją portrecie Ghirlandaia)

Bladawo wypadają też oba kanoniczne romanse hrabiego Riario – tak fatalnie od początku do końca pomyślany tragiczny romans z wierną i umierającą w końcu za niego czarnoskórą eks-niewolnicą i służącą Zitą (ilość przyprawiających o ból zębów stereotypów w tym wątku przekracza ludzkie pojęcie), jak i późniejszy związek z Laurą Ceretą, która wprowadzona jest jako figura wyraźnie mająca zastąpić mu matkę i ni z tego ni z owego nagle staje się kochanką, hmmm… Ciekawsza dynamika, jak chodzi o bohaterki, jest między nim a jego (spojler!) kuzynką, Lukrecją, dla której jako agentki papiestwa jest kimś w rodzaju oficera prowadzącego – znowu, może dlatego, że oboje pisani są jako postacie tragiczne, cierpiące, rozdarte emocjonalnie i moralnie, półświadomie poszukujące wsparcia i nader często znajdujące je u Leonarda.

Która to uwaga prowadzi nas wprost do faktu, że kluczowe emocjonalnie relacje w tym serialu są, kanonicznie, relacjami między mężczyznami. I to mimo że z kolei nie ma w Demonach… ani jednej kanonicznej historii miłosnej sensu stricto między mężczyznami. A to z kolei mimo że mamy odcinek, w którym główny bohater siedzi w więzieniu za sodomię, i co najmniej dwie sceny z gatunku “Bohater + nagi chłopiec w sytuacji erotycznej” (wrócimy do tego).

W centrum rodzinnych, emocjonalnych i osobistych konstelacji w Demonach… stoi Leonardo. Wokół niego mamy dwóch ojców (opiekuńczy i lojalny mistrz Andrea Verocchio i powoli przekonujący się do nieślubnego syna rodzony ojciec Leonarda, notariusz Medicich, Piero), oraz zaginioną tajemniczą matkę, która okazuje się kultystka, mistyczką, wszechobecną członkinią tajnego bractwa, wieszczką i cholera wie, czym jeszcze (zapewniam, ten wątek jest co najmniej tak irytujący, jak historia Samanthy Mulder w Archiwum X), plus w połowie trzeciego sezonu dostarcza Leonardowi nastoletnią siostrę ex machina, Sophię, równie jak on genialną.

Eros Vlahos (Nico)

Na dodatek do kłopotliwej rodzonej rodziny Leonardo ma też tę wybraną – mistrza Verocchia w roli dobrotliwego, ale wymagającego ojca plus dwóch nieodłącznych przyjaciół: Zoroastra de Peretola i nastoletniego Nico. Nico (Eros Vlahos), zasadniczo, wygląda jak jeszcze bardziej anielska wersja historycznego Salaia, ale pod koniec drugiego sezonu ujawnia nam swoje prawdziwe nazwisko, które brzmi, ku chyba niewielkiemu zaskoczeniu widzów znających konwencje tego typu fantasy historycznej (gdzie zwykle kolanem upycha się jak najwięcej jak najbardziej znanych postaci) – Niccolo Machiavelli. To by była zresztą historia na ciekawszą narrację, niż tutaj – to, jak z naiwnego i idealistycznego słodkiego chłopca wyrasta piewca Realipolitik; tu mamy tylko lekkie sygnały tej ewolucji, czemu winny jest, oczywiście, nasz główny bajroniczny czarny charakter, hrabia Riario.

Relacja Leonarda i Girolama Riario stoi w centrum fabuły, ale i w centrum emocjonalnej pajęczyny pt. “Leonardo i (nie)przyjaciele”. To akurat również nic specjalnie zaskakującego – i literatura, i kino (i inne sztuki) dawno już zrozumiały, że jedną z najlepszych rzeczy, jaką można w popularnej fikcji zrobić, jest dać bohaterowi wroga, który jednocześnie mu dorównuje i jest jego mrocznym alter ego, z którym naszą główną postać łączą uczucia co najmniej ambiwalentne – obsesja, nienawiść, niechętny szacunek dla wroga równego geniuszem, obsesyjna i nienawistna fascynacja. Zawdzięczamy to w sporej części, podejrzewam, tym raptem kilku stronom, na których pojawia się u Conan Doyle’a pewien Napoleon zbrodni, a późniejsze rozmaite popkulturowe warianty tej relacji są zbyt liczne, by je wymieniać. Demony da Vinci idą dodatkowo za tropem ukochanego wroga, bo bohaterów w pewnym momencie więcej zaczyna łączyć niż dzielić – Riario poświęci ukochaną Zitę, by uratować Leonarda (i, bądźmy szczerzy, nie stracić szansy na zdobycie Księgi Liści), Leonardo z kolei po odkryciu, że to Riario jest seryjnym mordercą znanym jako Potwór z Italii i że winne są temu upiorne praktyki Labiryntu, które spowodowały u hrabiego rozszczepienie osobowości na postacie Świętego i Grzesznika, postanawia go za wszelką cenę uleczyć i ocalić, ryzykując własnym życiem.

Postać Girolama Riario w serialu łączy w sobie chyba wszelkie możliwe tropy związane z postacią tragicznego antagonisty. Girolamo jest nieślubnym synem papieża-potwora, od dzieciństwa dręczonym i indoktrynowanym, by stać się mieczem Rzymu i narzędziem papieskiego gniewu. Zabija bez wahania i pozornie bez wyrzutów sumienia – zaczął jako młody chłopak od uduszenia własnej matki, żydowskiej prostytutki, skończył mordując ojca-papieża, trupów pomiędzy nie da się zliczyć. Chłodny, elegancki (chyba że właśnie ktoś go dręczy i torturuje, a robi to sporo osób sporo razy), cedzący przez zęby sarkastyczne repliki i na pozór niewzruszony w wierze w Boga i Kościół, równie na pozór niezdolny do miłości, Riario zaczyna patrzeć na świat nieco inaczej od spotkania z Leonardem i jego kompanionami, że się wyrażę Sienkiewiczem. Od tej pory scenarzyści ciągle dowalają mu kolejne koszmary, a jednocześnie każą nieustannie miotać się między poczuciem winy i chęcią pokuty – czemu zawdzięczamy może najlepszy motyw związany z tą postacią, czyli historię Potwora z Italii – a autentyczną potwornością i indukowanym w nim przez kolejnych złoli poczuciem, że jest czarnym aniołem i narzędziem Bożego gniewu. Za dużo trochę tego miotania, bo z tragedii szybko robi się emo, ale Blake Ritson jest na tyle kompetentnym aktorem, że jakoś radzi sobie z dodawaniem postaci jakiegoś minimum prawdopodobieństwa. W tym wszystkim jego relacja z Leonardem to jest ciągły taniec dookoła siebie, wyzwania, wrogość, współpraca, przyjaźń i nieukrywana wzajemna fascynacja (podejrzewam, że w 2023 niejeden twórca napisałby ją jako erotyczną).

Blake Ritson (Riario)

Blake Ritson (aktor ze sporym doświadczeniem w rolach historycznych arystokratów i/lub bohaterów Jane Austen, z wykształcenia skądinąd italianista-mediewista po Cambridge; ciekawe, jak mu się tu grało 😀 ) ma akurat odpowiednią mieszankę łajdackiego uroku i umiejętności aktorskich pozwalających na zasugerowanie, że pod pod maską religijnego fanatyzmu, intelektualnej i militarnej błyskotliwości, okrucieństwa i lodowatego perfekcjonizmu kryje się tragiczna i udręczona dusza czekająca na ratunek. ratunek, dodajmy, któremu summa summarum na imię jest Leonardo. Jeżeli ludzie piszą romansowe fanfiki do Demonów, w jakichś 80% piszą je o tej parze – a fakt, że bohaterowie co rusz to patrzą sobie głęboko w oczy, zwierają się w morderczych starciach, obiecują sobie nawzajem zgubę i wieczną wrogość, a jednocześnie i jeden, i drugi od pewnego momentu gotowy jest poświęcić wszystko, by ratować wroga, najoględniej mówiąc nie przeszkadza. Nie przeszkadza też, że będę nieco złośliwa, fakt, że a) cała główna i dobierana także pod kątem urody, nie tylko talentu, męska obsada (da Vinci, Riario, Zoroaster, Wawrzyniec, Giuliano, nawet Nico) nader często pokazuje się nam w rozchełstanych koszulach, albo i bez nich, ewentualnie w wybitnie nie renesansowych dopasowanych skórzanych wdziankach, b) wszyscy mają na wierzchu nie tylko klatki piersiowe, ale i serca, emocje znaczy. Patrz zresztą poniżej.

Tom Riley (Leonardo) i Blake Ritson (Girolamo Riario)

Niech ja wobec tego na moment wrócę do kwestii erotyzmu i homoseksualnych romansów, bo Demony da Vinci to ciekawy przykład (i chyba dość typowy dla seriali sprzed +/- 10 lat) stania sobie okrakiem nad barykadą. W teorii serialowy Leonardo (4) jest kanonicznie biseksualny; widzimy go w łóżku z co najmniej kilkoma kobietami, ale też dość jasno powiedziane jest, że oskarżający go o gwałt Jacopo Saltarelli faktycznie był jego kochankiem. Rozwinięte wątki romansowe Leonarda na ekranie są jednak wyłącznie hetero (a co sobie autor/ka fanfiction dopisze, to ich sprawa). Dziś, podejrzewam, na dodatek do Vanessy, Lukrecji czy Imy Leonardo pewnie dostałby przynajmniej jeden męski obiekt fascynacji.

Natomiast dwukrotnie sceny przedstawiające ważne postacie i ich (nastoletnich) kochanków użyte są do pokazania moralnego upadku tychże postaci – są to hedonistyczny pijak i hulaka Gaetano Sforza, książę Mediolanu (który zginie minutę po tym, jak wygoni z łóżka przygodnego młodziutkiego kochanka i zbierze się na uroczystą mszę w towarzystwie małżonki i dziatek) i odrażający papież Sykstus (którego nieletniego kochanka – raczej ofiarę – zabije Riario). Przypuszczam przy tym, że ważniejszy dla charakterystyki bohaterów jest tu wiek ich ofiar, wyraźnie bardzo młodych.

I to jest ten moment, kiedy wspomnimy sobie o złolach. Bo Riario oczywiście nie jest głównym czarnym charakterem, choć jest tym właściwym antagonistą. Natomiast poza tym mamy odrażającego papieża Sykstusa, jego paskudnego, jak się okaże, brata Alessandra, tajne bractwa i ich przywódców (w tym fałszywego i zdradzieckiego Carla de Medici), okrutnego i obłąkanego króla Ferrante i jego syna-potwora Alfonsa, a we Florencji – perfidnych i knujących Pazzich. Kto widział, jak Elliot Levey – który gra tu młodszego z przedstawicieli rodu – zagrał śliskiego i obłudnego trybuna Brutusa w Koriolanie Josie Rourke (2014), wie, czego się spodziewać.

Elliott Levey (Francesco de’ Pazzi)

Ale to, że w sumie, jeślibyśmy chcieli, jesteśmy w stanie napisać erotyczną historię w zasadzie dowolnemu układowi bohaterów i mieć na to jakąś, choćby małą, inspirację z oryginalnej serii, to jedno. Drugie to sposób konstrukcji postaci i zwłaszcza fabuły. A przy całych tejże fabuły nonsensownych założeniach, ona jest zwłaszcza w pierwszych dwóch sezonach naprawdę dobrze pisana. Spójrzmy na dwa pierwsze odcinki, Wisielec i Wąż. Umiejętnie i efektownie wprowadzają one kolejne postacie i motywy, szybkimi i zdecydowanymi scenami szkicując postacie i wątki. Konkretnie, popatrzmy na postać Girolama Riario. W pierwszej scenie, w której się pojawia, pokazuje swoją bezwzględną, nomen omen, lojalność wobec swego rzekomego wuja, a w rzeczywistości ojca, papieża – rozumie wydany bez słów rozkaz i nie wahając się, podrzyna gardło nieletniemu kochankowi Sykstusa. W bardzo dobrze napisanej pierwszej konfrontacji między nim a Wawrzyńcem scenarzysta (i przy okazji główny producent serialu, David S. Goyer) buduje charaktery bohaterów przez dialogi – a pamiętajmy, to są czasy, kiedy ideałem błyskotliwego bohatera ciągle jest doktor Gregory House (serial skończył się rok przed początkiem Demonów…) lub Sherlock Benedicta Cumberbatcha (serial rozpoczęty w 2010), któremu po piętach depcze o rok wcześniejszy Sherlock Roberta Downeya Jr. [BTW to jest, ups, trzech Sherlocków w jednym zdaniu, hmmm]. Innymi słowy, niespecjalnie rozumiejący świat i mający do niego cierpliwość geniusze, rzucający cięte uwagi i sarkastyczne riposty. Tu bywa podobnie. Wawrzyniec oświadcza wysłannikowi papieża, że Florencja będzie mu posłuszna po jego, Wawrzyńca, trupie, na co Riario odpowiada: Rozumiem. Czyli to twój warunek. Wawrzyniec odcina mu się scenę później, kiedy po zorganizowanym na cześć rzymskich wysłanników prowokującym spektaklu z prawie nagim Adamem i bardzo nagą Ewą bierze w dłonie węża, który “grał” w tymże spektaklu, i porównuje Florencję do Edenu, a następnie, wskazując na zwierzę, dodaje: Oczywiście, w Edenie był gość. To tak, jak u nas. Ale na tym nie koniec, bo identyfikacja Riario z wężem wygrana jest potem w scenie spotkania hrabiego z Leonardem, która jest wyraźnie sceną kuszenia w raju – zakończoną potem w następnej scenie pozornej zdrady wyznaniem miłości Leonarda do Florencji i lojalności wobec jej przywódcy oraz upokorzeniem hrabiego, który odejdzie, ślubując zemstę. Układ “Wawrzyniec jako niecierpliwy, bezwzględny, charyzmatyczny i budzący miłość przywódca, Leonardo jako jego niepokorny ale lojalny pomocnik, mający jednak własną wizję Florencji i jej obrony, Riario jako genialny polityczny przeciwnik Wawrzyńca i osobisty (ukochany) wróg Leonarda” przetrwa już do końca obecności tych postaci w fabule (czytaj, do ostatniego odcinka). To są sceny, dynamika i dialogi, które chce się ogrywać we własnych wersjach.

Elliott Cowan (Wawrzyniec)

Do tego dochodzi pomysłowe i często inteligentne ogranie historycznych detali. Że powtórzę – to jest serial fantasy, a jakiekolwiek traktowanie go serio historycznie musi zaowocować bolesną frustracją (3). Niemniej, podoba mi się sposób, w jaki takie szczegóły pojawiają się jako swoiste inkrustacje, ozdoby fabuły. A tych jest całkiem sporo. Od samego początku (sen Leonarda) przez drobiazgi typu zgadzająca się ilość kardynałów-krewnych mianowanych przez papieża, prze ideę, historycznie chyba jak najbardziej prawdziwą, że oryginalnie idea “Leonardo jako inżynier wojskowy” to była trochę reklamowa ściema, po meta-zabawę w mojej chyba ulubionej komicznej scenie, kiedy po lądowaniu w Ameryce Południowej maksymalnie wściekły Amerigo wrzeszczy, że nazwie ten nowy kontynent na swoją cześć, po czym zaczyna wołać Vespuccia! Vespuccia!

James Faulkner w podwójnej roli, jako Francesco (uwięziony prawdziwy papież, ojciec Lukrecji) i jego bliźniak Alessandro (papież-uzurpator, ojciec Girolama) della Rovere. Obaj okażą się równie perfidni.

Jednocześnie “fanfikowe” jest też to, jak serial ogrywa klasyczne konwencje i formaty seriali – różnych gatunków. Pierwszy sezon ma w sporej części format typu “przygoda tygodnia”, co sprawia, że pojawiają się w nim warianty co najmniej kilku popularnych motywów, i to głównie takich, jakie znamy z bardzo współczesnych / fantastycznych produkcji. W odcinku Więzień mamy Leonarda prowadzącego śledztwo w sprawie tajemniczych opętań w klasztorze, mocno w stylu Sherlocka Holmesa, a może jeszcze bardziej – diagnoz doktora Gregory’ego House’a, bo wszystko okazuje się mieć medyczną przyczynę. W Wieży scenarzyści wykorzystują format odcinka z procesem sądowym (bardzo amerykańskim i bardzo współczesnym). W trzecim sezonie, w odcinkach Modus operandi i Anima Venator, motyw związany z poszukiwaniem Potwora z Italii jest wypisz-wymaluj z filmów o seryjnych mordercach, gdzie Leonardo jest profilerem (łącznie ze stwierdzeniami typu “Morderca ma wyrzuty sumienia i jest głęboko religijny, bo stylizuje swoje ofiary po śmierci na dzieła religijnej sztuki”), a Riario – dotkniętym osobowością wieloraką, szukającym mimo wszystko odkupienia zabójcą mimo woli. Mamy nawet – też w trzecim sezonie – odcinek pokazujący alternatywną wersję historii bohatera i tego, co by się stało ze światem, gdyby Labirynt i jego Architekt zwyciężyli (Labrys) – chwyt znany przede wszystkim z seriali fantastycznych, od Star Treka (choćby Mirror, Mirror z TOS) po Supernatural (What Is and What Should Never Be i inne), ale pojawiają się w innych konwencjach (coś tam chyba było nawet w Przyjaciołach, ale jako że najoględniej mówiąc fanką nie zostałam, nie pamiętam najlepiej). Z kolei historia papieża Sykstusa i jego zamkniętego w lochu bliźniaka Aleksandra zaczyna się i przez spory kawałek rozwija jak opowieść o Człowieku w Żelaznej Masce, przede wszystkim w wersji a la film z 1998 roku, gdzie Leonardo di Caprio jest złym Ludwikiem XIV i jego dobrym uwięzionym bratem (a, dodajmy, najlepsza w historii obsada starszych Trzech Muszkieterów marnuje się na ekranie, że aż niemiło). Tyle że w Demonach da Vinci w pewnym momencie fabuła zaczyna robić fikołki i żaden z braci nie okazuje się szczególnie dobry – cóż, takie skutki bratania się z tajnymi bractwami… Dodajmy do tego przeróbkę klasycznych fabuł o wyprawie do Transylwanii na Wołoszczyznę i spotkania z Drakulą – chyba mniej więcej widać, jak to działa.

A i, że będę złośliwa, w co najmniej paru odcinkach serialowi przydałyby się także i popularne wśród autorów i autorek fanfiction opka typu “fix it” – serio, jak się człowiek przyjrzy na przykład temu, co pozytywni (!) bohaterowie robią z ofiarą, oskarżycielem i sędzią w odcinku Wieża, tym z procesem Leonarda o sodomię, to się trochę włos jeży na głowie. Że o całej historii Zity nie wspomnę. W ogóle widać po tym serialu, że te dziesięć lat od jego początku to jest epoka w rozwoju telewizji i że dziś mnóstwo rzeczy robi się nieco inaczej.

Od lewej: Tom Riley (Leonardo, oskarżony), David Schofield (Piero da Vinci, ojciec i niechętny adwokat), Elliot Levey (Francesco de’ Pazzi, oskarżyciel).

Generalnie, ojej, to jest fabularnie – no, jak Dan Brown, tylko z jeszcze głupszą fabułą, kręcącą się jak pies za własnym ogonem, za to z sympatyczniejszymi niż nadęty Robert Langdon postaciami i ozdobioną raz czy drugi świetnymi dialogami, fajnymi pomysłami i sprytnymi ozdobnikami w postaci pomysłowo wrzuconych w tej wesolutki fantasyland historycznych aluzji. Aktorsko jest więcej niż przyzwoicie, wizualnie – bardzo nierówno, a oglądało się, ku mojemu absolutnemu zaskoczeniu, całkiem przyjemnie. No i – co kluczowe dla faktu napisania tego wpisu – złamałam się i poszłam poszukać jednego konkretnego motywu w fanfiction, a to mi się dawno nie zdarzyło.

(1) Miało być bez narzekania na “historyczne’ pomysły, ale na jedno pozwólcie – czemu, na litość, była im ta biedna Laura Cereta potrzebna? Czemu nie zrobić twardą przywódczynią krucjaty i love interest Riaria – zamiast piszącej głównie o sprawach kobiecych młodo zmarłej humanistki – Cateriny Sforzy? Była z niej kobieta barwna, wojownicza, inteligentna i zdecydowana, z zacięciem do wojaczki i zarządzania, a na dodatek miała tę malutką zaletę, że, jak by to powiedzieć, historycznie była żoną niejakiego Girolama Riaria, hrabiego Imoli? Cóż, podejrzewam, że się nigdy nie dowiemy.

(2) Może ktoś zapytać: po co w takim razie w ogóle nazywać bohaterów “da Vinci”, a miasto “Florencja”? Może lepiej stworzyć własny fantasyland? I to jest doskonałe pytanie, i ja bym się chętnie nad nim zastanowiła, ale na pewno nie w tej notce. Ona i tak już jest za długa.

(3) Nawet sobie nie wyobrażacie, jak maksymalnie mnie drażni zwrot fabuły w trzecim sezonie: jednocząca Italię “krucjata” i fakt, że walka dobra ze złem i światła z ciemnością przyjmuje postać wojny z imperium osmańskim (które ta banda pacanów, nasi bohaterowie, zasadniczo sprowokowali do ataku). Mam wrażenie, że scenarzyści niepotrzebnie chcieli ograć historyczny konflikt o Otranto na początku rządów Bajazyda II, i poszli w najbardziej banalny i szkodliwy schemat “Europa dobrze, Turczyn pohaniec sprosny źle”. Sto razy bym wolała wojnę z armią któregoś z mitycznych tajnych bractw, szczerze mówiąc.

(4) Seksualność autentycznego historycznego Leonarda da Vinci nie jest oczywista, szanse, że erotycznie interesowali go raczej mężczyźni / chłopcy – spore, w świetle niezbyt licznych danych, jakie mamy, a temat absolutnie nie do dyskusji tutaj, bo notka i tak jest za długa.